ChatGPT ile Erişilebilir Web İçeriği Nasıl Hazırlanır? Adım Adım Rehber
Giriş
Geçen hafta bir arkadaşımla kahve içerken, web sitesi yaptığını ama “erişilebilirlik” konusunu tam anlamadığını söyledi. “Aslında çok basit,” dedim. “ChatGPT gibi araçlar bu süreci kolaylaştırıyor.”
Bugün size, ChatGPT kullanarak ekran okuyucu dostu, erişilebilir web içeriği nasıl hazırlayacağınızı adım adım anlatacağım. İster blog yazarı olun, ister web geliştirici, bu rehber işinize yarayacak.
Neden Erişilebilir İçerik Önemli?
Düşünün ki bir kullanıcı ekran okuyucu kullanıyor ve sitenize geliyor. Sayfanızda sadece “buraya tıklayın” yazan bağlantılar var. Bu kullanıcı hangi bağlantının neye gittiğini anlayamaz.
Veya bir görseliniz var ama alternatif metni (alt text) yok. Görme engelli bir birey o görselin ne anlattığını asla öğrenemez.
İşte ChatGPT, bu tür sorunları önceden tespit etmenize ve çözmenize yardımcı olabilir.
Hazırlık: ChatGPT’ye Doğru Talimatlar Vermek
Önce ChatGPT’ye içeriğimizin erişilebilir olması gerektiğini belirtelim. Şöyle bir prompt yazın:
“Ben web için erişilebilir içerik hazırlamak istiyorum. Hedef kitlem ekran okuyucu kullanan görme engelli bireyler de dahil olmak üzere herkes. Lütfen bana yardımcı olurken WCAG 2.2 kılavuzlarını göz önünde bulundur.”
Bu basit cümle, ChatGPT’nin yanıtlarını erişilebilirlik odaklı şekillendirmesini sağlar.
Adım 1: Yapılandırılmış Başlıklar Oluşturma
Ekran okuyucu kullanan bireyler, sayfayı başlıklar arasında gezerek okur. Doğru başlık yapısı hayati önem taşır.
ChatGPT’den şunu isteyin:
“[Konunuz] hakkında 1500 kelimelik bir makale için H1, H2 ve H3 başlıkları oluştur. Başlıklar anlamlı ve açıklayıcı olsun.”
Örneğin “Sürdürülebilir Enerji Kaynakları” konusunda şöyle bir yapı çıkabilir:
Gördüğünüz gibi her başlık bir sonrakini mantıklı şekilde takip ediyor. Asla H1’den sonra doğrudan H3 kullanmayın.
Adım 2: Alternatif Metinler (Alt Text) İçin Açıklamalar
Görseller web içeriğinin ayrılmaz parçası. Ama görselleri anlatmak için ChatGPT’den destek alabilirsiniz.
Şöyle sorun:
“[Görsel açıklaması] içeren bir görsel için 125 karakterlik açıklayıcı alternatif metin yaz.”
Örnek: Bir güneş paneli kurulum fotoğrafı için:
“Çatıya monte edilmiş siyah güneş panelleri, mavi gökyüzü arka planında görülüyor.”
ChatGPT’ye şunu da sorabilirsiniz:
“Bu makalede hangi görseller olmalı ve her biri için alternatif metin önerileri nelerdir?”
Adım 3: Açıklayıcı Bağlantı Metinleri
“Buraya tıklayın” veya “devamı için tıklayın” ifadeleri erişilebilirlik açısından sorunludur. ChatGPT’den bağlantılarınızı kontrol etmesini isteyin:
“Metnimdeki bağlantıları kontrol et ve ‘buraya tıklayın’ gibi belirsiz ifadeler varsa düzelt. Her bağlantı hedefini açıklayıcı şekilde belirt.”
Önceki:
Sonraki:
Adım 4: Liste ve Tablo Yapısı
Ekran okuyucular listeleri ve tabloları özel şekilde okur. ChatGPT’den içeriğinizi yapılandırmasını isteyin:
“Makalenizdeki bilgileri numaralı liste veya madde işaretli liste olarak düzenle. Tablo gerekiyorsa, her sütunun başlığını açıkça belirt.”
Örnek tablo başlıkları:
Başlıklar her zaman anlamlı ve kısa olmalı.
Adım 5: Dili ve Tonu Basitleştirme
WCAG 2.2, içeriğin 9. sınıf okuma seviyesinin altında olmasını önerir (AAA seviye). ChatGPT’den metninizi kontrol etmesini isteyin:
“Metnimi 9. sınıf okuma seviyesine göre kontrol et. Gerekiyorsa cümleleri kısalt ve teknik terimleri açıkla.”
Ayrıca şunu sorabilirsiniz:
“Metnimde ‘sürdürülebilir kalkınma’ gibi karmaşık terimler varsa bunları basitleştir.”
Adım 6: Renk ve Kontrast Kontrolü
ChatGPT metin tabanlı bir araç olsa da, içerik yapınızın renk bağımsız anlaşılabilir olmasını sağlayabilirsiniz.
“Metnimde sadece renkle vurgulanan bilgiler var mı? Varsa bunları metinsel olarak da belirt. Örneğin ‘kırmızı uyarı’ yerine ‘önemli uyarı: …’ şeklinde düzelt.”
Adım 7: Form ve Etkileşimli Elemanlar (Geliştiriciler İçin)
Web formu oluşturuyorsanız:
“HTML formu için erişilebilir etiketler (label) ve ARIA özellikleri öner. Her form alanının amacını açıkla.”
ChatGPT şöyle bir yapı önerebilir:
“`html
“`
Adım 8: Son Kontrol ve Test Senaryoları
Tüm içeriği hazırladıktan sonra ChatGPT’den son bir kontrol isteyin:
“Hazırladığım içeriği ekran okuyucu kullanan biri nasıl deneyimler? Makaleyi JAWS veya NVDA ile okuyormuş gibi adım adım incele.”
ChatGPT size şöyle bir senaryo sunabilir:
“Bir kullanıcı sayfaya geldiğinde önce H1 başlığı duyar: ‘Sürdürülebilir Enerji Kaynakları: Geleceğe Yatırım’. Sonra H2’ye geçer… Her bağlantı metni hedefini açıkça belirtiyor…”
Bonus: Hızlı Erişilebilirlik Kontrol Listesi
ChatGPT’den şunu isteyin:
“Erişilebilir web içeriği için hızlı kontrol listesi oluştur. İçerik yayınlamadan önce bu maddeleri kontrol edeyim.”
Oluşacak liste şuna benzeyecek:
Sonuç
ChatGPT, erişilebilir web içeriği hazırlama sürecinizi hızlandırabilir ve unutabileceğiniz detayları hatırlatabilir. Ancak unutmayın: yapay zeka bir asistan, son kontrolü her zaman siz yapmalısınız.
Bir içeriği yayınlamadan önce, kapatıp ekran okuyucu ile dinlemeyi deneyin. Bu deneyim, size metinlerinizin gerçekte nasıl aktığı hakkında çok şey öğretecektir.
Erişilebilir içerik hazırlamak sadece bir teknik gereklilik değil, aynı zamanda saygı ve kapsayıcılık göstergesidir. ChatGPT ile bu süreç hem kolay hem de etkili hale geliyor.
**Kaynaklar:**
**Yazar:** Erişilebilir AI Editörü
**Tarih:** 30 Mart 2025
**Kategori:** Nasıl Yapılır? (ID: 62)
**Etiketler:** ChatGPT, Erişilebilirlik, WCAG 2.2, Web İçeriği, Ekran Okuyucu